Nawożenie upraw rolniczych jest jednym z głównych zabiegów agrotechnicznych, które wpływa na jakość i wysokość plonów. Zabieg ten powinien być poprzedzony określeniem potrzeb nawozowych roślin i zasobnością gleby w przyswajalne składniki pokarmowe. Znając ww. parametry rolnik może uniknąć przenawożenia, które może być bardziej szkodliwe niż niedobór tych składników w glebie. Poza tym naraża rolnika na większe koszty, pogorszenie jakości plonu lub jego spadek.
Stosując nawożenie organiczne, trudno jest przekroczyć dozwolone dawki, chyba że jest to nierozcieńczony nawóz kurzy. Nawożenie mineralne, a szczególnie nawozy wysokoprocentowe stosowane w nadmiernych ilościach, jest najczęstszą przyczyną przenawożenia upraw. Nawożąc należy pamiętać o zachowaniu równowagi poszczególnych składników w glebie. W skrajnych przypadkach następuje zaburzenie w pobieraniu składników odżywczych, co jest skutkiem antagonistycznego oddziaływania różnych pierwiastków w glebie. Nadmiar jednego składnika może blokować przyswajanie innego.
Najbardziej niebezpieczne jest przenawożenie azotem. Objawia się ono ciemnozielonym zabarwieniem liści i nienaturalną grubością łodyg – roślina idzie w zieloną masę. Spada ogólna odporność, rośliny są bardziej narażone na choroby fizjologiczne i grzybowe oraz są atrakcyjne dla szkodników. Łatwo ulegają szkodom mrozowym, a okres wegetacyjny zostaje wydłużony – rośliny nie przygotowują się do okresu zimowego. Nadmiar azotu powoduje zagęszczenie łanu i przedwczesne wyleganie. Przydatność warzyw i owoców do długiego przechowywania maleje, a jakość plonu spada (nie nadają się do sporządzania przetworów).
Należy jednak pamiętać, że azot jest pierwiastkiem plonotwórczym niezbędnym dla rozwoju roślin. Łatwo jest wymywany z gleby i szybko ulega przemianom, dlatego ważny jest dobór terminu tak, aby wyprzedzić fazę krytyczną roślin na jego zapotrzebowanie. Przykładowe fazy krytyczne rozwoju roślin na zapotrzebowanie azotu, to:
zboża: krzewienie, początek strzelania w źdźbło, koniec strzelania w źdźbło – kłoszenie kukurydza: faza 6.-7. liścia, początek kwitnienia
ziemniaki - 20-30% zakrytych międzyrzędzi, początek tworzenia bulw
Przenawożenie innymi składnikami zdarza się rzadko. Fosfor i potas są stosowane przedwegetacyjnie i przez cały okres wegetacji są pobierane i przyswajane przez rośliny.
Potas zwiększa odporność roślin na wyleganie i choroby, chroni przed mrozem i suszą. Jest on antagonistą w stosunku do magnezu. Przenawożenie potasem prowadzi do zmniejszenia zdolności roślin do pobierania magnezu. Charakterystyczne objawy przenawożenia potasem są takie, jak w przypadku braku magnezu na liściach. Przenawożenie potasem jest szczególnie niebezpieczne dla plantacji roślin jagodowych i sadów (owoce są kwaśne).
Fosfor stymuluje kwitnienie, zawiązywanie owoców, nasion, rozwój korzeni i krzewienie. W praktyce nie obserwuje się przenawożenia tym pierwiastkiem, ponieważ rośliny nie wykazują skłonności do pobierania w nadmiarze tego składnika. Jeśli jednak do tego dojdzie, upośledza on wchłanianie przez roślinę żelaza i miedzi. Kwiaty i owoce rozwijają się słabo, a najmłodsze liście są zdeformowane. Wysokie nawożenie fosforem, przy wysokiej zasobności gleby w fosfor, może powodować uwstecznianie się cynku i blokadę jego pobierania z gleby. Wtedy objaw niedoboru cynku może być objawem nadmiaru fosforu. Związki fosforowe mogą być też wypłukiwane z gleby do wód powierzchniowych, co powoduje ich eutrofizację.
Magnez jest ważnym elementem w procesie fotosyntezy (budulec chlorofilu) oraz bierze udział w pobieraniu składników mineralnych. Szacuje się, że w Polsce 60 proc. gleb wykazuje niedobór tego pierwiastka. Stosuje się więc go coraz więcej, ale czy nie za dużo? Przenawożenie tym pierwiastkiem powoduje, m.in.: niedobory manganu, ograniczenie pobierania potasu, a następnie azotu. Zaburzony zostaje proces wchłaniania wapnia.
Aby uniknąć przenawożenia, warto zrobić analizę chemiczną gleby. Zaleca się, aby w nawożeniu pogłównym, nawozy mineralne jednoskładnikowe wysiewać w kilku dawkach w zależności od fazy rozwojowej roślin. Wysiew nawozów powinien być równomierny na całej powierzchni. Stosując nawozy, warto brać pod uwagę również: rodzaj nawozu, planowaną ilość plonu oraz termin ich stosowania.
Marek Langowski
„RADA”
ŁODR Bratoszewice
